TARİHİ ÇARŞIDA ZORLA TAHLİYE TEPKİSİ

Batman’ın Hasankeyf ilçesinde Cengiz Holding tarafından inşa edilen Ilısu Barajı’nın suları altında kalması beklenen tarihi çarşıdaki esnafın henüz tamamlanmamış olan yeni yerleşime taşınmaya zorlanması tepki çekti. Hasankeyf’i Yaşatma Girişimi, Orman ve Su İşleri Bakanı Veysel Eroğlu, DSİ Genel Müdürü Murat Acu ve Batman Valisi Ahmet Deniz başta olmak üzere konuyla ilgili yetkililere iletilen açık mektupta, “Hasankeyf esnafının yerlerinden zorla çıkarılması evrensel haklar arasında yer alan çalışma hakkının ihlali anlamına gelecektir” ifadelerine yer verdi.

 

 

Dicle nehri üzerinde inşa edilen Ilısu Barajı ve Hidroelektrik Santrali (HES), yaklaşık 10 bin yıllık geçmişe sahip tarihi Hasankeyf ilçesini, tarihi yapılarıyla birlikte su altında bırakacak. Raman Dağı’nın eteklerinde TOKİ tarafından inşa edilen yeni yerleşimde ise çalışmalar henüz tamamlanmadı. Kamu kurumlarının bir çoğunun taşındığı yeni Hasankeyf’te hummalı bir inşaat faaliyeti sürüyor. Ancak tarihi çarşıdaki Hasankeyf esnafına 22 Şubat’ta gelen bir icra tebligatı ilçede tepkilere neden oldu.

 

Hasankeyf'in bu görüntüsü kısa süre sonra tamamen suya gömülecek

BAKAN EROĞLU VE YETKİLİLERE MEKTUP YAZDILAR

DSİ tarafından mahkeme kanalıyla gönderilen tebligatta, çarşı esnafından 15 gün içinde iş yerlerinin tahliye edilmesi istenirken aksi halde zorla tahliye yoluna başvurulacağı belirtiliyordu. Uygulamaya tepki gösteren Hasankeyf’i Yaşatma Girişimi, Orman ve Su İşleri Bakanı Veysel Eroğlu, DSİ Genel Müdürü Murat Acu ve Batman Valisi Ahmet Deniz başta olmak üzere konuyla ilgili yetkililere bir açık mektup yazarak ilçe esnafının mağdur edilmemesini talep etti.

 

Tarihi Hasankeyf çarşısı esnafına gönderilen icra tebligatlarından biri

 

‘YENİ YERLEŞİM HALEN İNŞAAT SAFHASINDA’

İlgililere iletilen açık mektupta şöyle denildi: “Hasankeyf’in tarihi turistik çarşısının esnafına iki hafta içinde dükkanlarını boşaltmaları emrinin iletildiği tebligatta, emre uyulmaması halinde esnafın dükkanlarından zorla çıkartılacağı ihtar edilmektedir. Böyle bir uygulama, Evrensel İnsan Hakları Beyannamesi’nde de yer alan çalışma hakkının açık ihlali anlamına gelecektir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadında çalışma hakkını koruyan çeşitli hükümler bulunmaktadır.

Yeni yerleşimin hala inşaat safhasında olduğuna ve tarihi turistik çarşıda şu anda yürütülen düzeyde bir ticari faaliyeti kaldıracak durumda olmadığına dikkatinizi çekmek isteriz. Ayrıca, Türkiye’nin Sosyal, Ekonomik ve Kültürel Haklar Hakkında Uluslararası Anlaşma’yı (ICESCR) imzalamış olduğunu ve çalışma hakkına saygı göstermek ve bu hakkı korumak ve ifa etmekle yükümlü olduğunu da hatırlatırız.

 

Yeni yerleşimdeki çarşı henüz tamamlanmış değil                                              ( Yeni Hasankeyf’te esnafın yerleştirilmesi planlanan çarşı henüz tamamlanmadı)

 

‘ÇALIŞMA HAKKI GÜVENCE ALTINA ALINMALI’

Hasankeyf’te şu anda yaşananlar bakımından özellikle önemli olan bir husus da, ICESCR’nin 6. Maddesi gereği Türkiye’nin çalışma hakkını güvence altına almak üzere almakla yükümlü olduğu tedbirler arasında ‘bireyin temel siyasal ve ekonomik özgürlüklerini koruyan şartlar içinde ekonomik, sosyal ve kültürel gelişme ile tam ve üretken istihdamı sağlamak için gerekli politikaları ve yöntemleri uygulama da’ yer almasıdır.

 

Hasankeyf'in tarihi çarşısı icra yoluyla boşaltılmak isteniyor                                            (Hasankeyf’in tarihi çarşısı ve çarşının simgelerinden 1409 tarihli Er-Rızk Camii)

‘HASANKEYF HALKI EKONOMİK REFAHTAN MAHRUM EDİLDİ’

Çalışma hakkı, ‘bunun dışında, tüm çalışanların adil olmayan şekillerde çalışmaktan yoksun bırakılmama hakkını da’ içermektedir. Devlet, esnafı şu anda veya yeni yerleşimde ticari faaliyeti desteklemek ve geliştirmek için gerekli tesislerin/hizmetlerin kurulması ve işletmeye alınmasından önce herhangi bir anda mevcut yerlerinden çıkmaya zorlaması halinde, esnafı, onların ailelerini ve bütün Hasankeyf halkını ekonomik refahtan mahrum etmiş ve onların haysiyetinin zedelenmesine neden olmuş olacak, ve dolayısıyla söz konusu esnaf ‘geri iade, telafi, eylemin tekrarı olmamasını sağlama veya güvence altına alma gibi biçimlerde gerekli tazminattan yararlanma hakkına’ sahip olacaktır.”

‘ZARARLAR TELAFİ EDİLMELİ’

Kalkınma Temelli Tahliye ve Yer Değiştirme Hakkında BM Temel İlkeleri ve Esasları’na da yetkililerin dikkati çekilen açık mektupta,  Hasankeyf esnafının ve bütün şehir halkının istimlaktan dolayı mülkiyetlerinden feragat etmek zorunda kalmalarının söz konusu olduğuna değinilerek, şöyle denildi: “devlet, yer değiştirmeye maruz kalanların istekleri dışında yer değiştirmelerinin sonucu olarak uğradıkları çeşitli zararları telafi etmekle yükümlüdür.

Söz konusu zararlar arasında, örneğin, ‘istihdam, eğitim ve sosyal avantajlar dâhil yitirilen fırsatlar; maddi hasarlar ve kazanç potansiyeli dâhil kazanç kaybı; manevi zarar; ve hukuk ve uzman yardımlarının, tıbbi uzmanlık ve tıp hizmetlerinin ve psikolojik ve sosyal hizmetlerin gerekli maliyetleri’ de yer almaktadır.

 

Yeni Hasankeyf                                   (TOKİ tarafından inşa edilen yeni Hasankeyf, Raman Dağı’nın eteklerindeki arazide kuruluyor…)

‘ESNAFA ARA ÇÖZÜM ÖNERİLMEDİ’

Söz konusu esaslarda ayrıca ‘Nakit tazminat, hiçbir koşulda toprak ve topluma ait kaynaklar biçimlerindeki gerçek tazminatın yerini almamalıdır. Toprağın alınması halinde tahliyeye maruz kalanlar, nitelik, büyüklük ve değer bakımından eşit veya daha iyi toprakla tazmin edilmelidir’ ifadesi de yer almaktadır. Türkiye’nin Ilısu Barajı ve HES projesinden dolayı, çoğu durumda onarılmaz biçimde olmak üzere ekonomik refahı azalan bütün kişilerin zararını tazmin etme yükümlülüğü bulunmasına rağmen, Hasankeyf esnafı, ekonomik, sosyal ve kültürel çıkarlarının uğradığı zararı bir ölçüde hafifletecek bir ara çözüm önermişlerdir.

 

TOKİ'nin inşa ettiği Yeni Hasankeyf                                                                                         (Yeni Hasankeyf)

‘SORUMLUSU SİZSİNİZ’

Bu öneriye göre, Hasankeyf halkı yeni evlerine yerleşene ve kurtarılacak anıtlar (Er-Rızk Camii’nin minaresi hariç) yeni yerleşime taşınana kadar esnaf tarihi çarşıda ticaretini sürdürecektir. Bu, sadece turistik çarşının şehre ziyaretçi çekmeye devam etmesine imkan vermekle kalmayacak, aynı zamanda yeni yerleşime geçiş gibi zor bir safha esnasında bir derece sosyal ve ekonomik süreklilik de sağlayacaktır. Sonuç olarak, Hasankeyf sakinlerinin yeni evlerine ve işyerlerine taşınmalarının planlama ve ifasında son derece dikkatli davranılması hususunda hassasiyet göstermenizi bekliyoruz. I

lısu Barajı projesinin yöneticisi konumunda olan resmi merciler olarak, projeden etkilenen bütün kişilerin insan haklarını korumak sizin sorumluluğunuzdur. Bu hakların ihlal edildiği hallerde, mağdur olanların zararının gereğince tazmin edilmesini sağlamaktan da siz sorumlusunuz.”

 

KAYNAK : https://gazeteciyazaryusufyavuzblog.wordpress.com/2018/03/11/tarihi-carsida-zorla-tahliye-tepkisi/

YAYINA HAZIRLAYAN : BÜLENT ÖZGEN-HABER MERKEZİ

Lütfen beğenin ve paylaşın

Author: BÜLENT ÖZGEN

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu sitedeki yazı ve görseller, kaynak belirtilmek koşuluyla izin almadan kullanılabilir.
top